الشيخ رسول جعفريان
30
حيات فكرى و سياسى امامان شيعه ( ع ) ( فارسي )
آگاهيهايى به دست داده است . كتاب پرحجم احسن الكبار فى معرفة الائمة الابرار از سيد محمد بن ابى زيد بن عربشاه ورامينى در شرح زندگى امامان معصوم در سال 740 هجرى نگاشته شده و نسخههايى از آن - از جمله در كتابخانهء آية الله مرعشى - بر جاى مانده و خلاصهء آن با نام لوامع الانوار از على بن حسن زوارهاى در دست است . كتاب رامشافزاى آل محمد از محمد بن حسين محتسب اثرى ده جلدى در تاريخ انبياء و امامان بوده است كه منتخب الدين آن را ديده و بخشى از آن را نزد مؤلف خوانده ، « 1 » چنان كه دو نقل از آن در مناقب ابن شهر آشوب آمده كه يكى دربارهء زندگى امام مجتبى و ديگر دربارهء علم امام صادق عليه السّلام است . « 2 » و در الفهرست منتجب الدين از آن ياد شده اما اثرى از وى از پس از قرن هشتم يافت نشده است . مباهج المهج فى مناهج الحجج از قطب الدين كيدرى نويسندهء برجسته شيعى است كه به احتمال بسيار قوى در قرن ششم زندگى مىكرده است . اين كتاب كه به عربى بوده توسط حسن بن حسين شيعى سبزوارى در قرن هشتم به فارسى در آمده و مترجم نامش را بهجة المباهج گذاشته است . وى اين ترجمه را به خواجه نظام الدين يحيى بن شمس الدين كه از سال 753 تا 759 به عنوان يكى از فرمانروايان سربدارى در خراسان حكومت داشته اهدا كرده است . بهجة المباهج در قرن دهم توسط شاعرى كاشانى با نام حيرتى تونى به نظم كشيده شد . « 3 » حسن شيعى سبزوارى كتابى هم با نام راحة الارواح و مونس الاشباح كه مشتمل بر حكايتها و لطايفى دربارهء زندگى پيامبر و اهل البيت است نگاشته كه به چاپ رسيده است . « 4 » متنى با عنوان تاريخ محمدى يا تاريخ رشيدى يا تاريخ دوازده امام يا فهرست ائمه كه در وصف آن گفته شده : در تاريخ تولد پيامبر و امامان با نام و نسب و لقب و زادگاه و جاى قبرشان به نظم با تاريخ بيستم ذى قعدهء 819 كه نسخهاى از آن در كتابخانهء ملى تبريز به شمارهء 3626 نگهدارى مىشود . « 5 » اين اثر از ملا حسن كاشى است كه از نزديكان سلطان محمد خدابنده بوده و در تشيع آن دوره سهمى بسزا دارد . وى اين كتاب را در سال 708 كه شصت سال از زندگيش را سپرى كرده بوده در حله و بغداد نگاشته است . « 6 » كتابى هم با نام تاريخ عترت در سال 803 در حلب
--> ( 1 ) . الفهرست ، منتجب الدين ، ص 108 ( 2 ) . نك : تعليقات الفهرست ، منتجب الدين ، چاپ ارموى ، ص 435 ، ش 394 ( 3 ) . ادبيات فارسى استورى ، ص 785 ، 786 ( 4 ) . براى نسخههاى آن نك : ادبيات فارسى استورى ، ص 785 . چاپ آن به كوشش آقاى محمد سپهرى در سال 1375 در سرى انتشارات ميراث مكتوب به انجام رسيده است . ( 5 ) . فهرست نسخههاى خطى فارسى منزوى ، ص 2704 ( 6 ) . استورى ، ص 899